Profesor Zbigniew A. Kruszewski w Bibliotece Głównej
2 lipca 2026 roku w Bibliotece Głównej Uniwersytetu Szczecińskiego odbyła się podniosła uroczystość – sali konferencyjnej nadano imię Profesora Zbigniewa A. Kruszewskiego. Wydarzenie to stało się okazją do osobistego spotkania z dostojnym Gościem Honorowym.
Profesor dr hab. Zbigniew Antoni Kruszewski, który 27 czerwca ukończył 98 lat, zaledwie kilka miesięcy wcześniej – wiosną tego roku – został jednogłośnie uhonorowany przez szczecińskich radnych tytułem Honorowego Obywatela Szczecina. Jest to postać wielkiego formatu. Jako powstaniec warszawski, ułan, a po wojnie emigrant polityczny, zbudował imponującą karierę akademicką, zostając wybitnym politologiem, a następnie profesorem Uniwersytetu w El Paso w Teksasie.
Przez długie lata aktywnie działał na rzecz Polonii, pełniąc funkcję wiceprzewodniczącego Kongresu Polonii Amerykańskiej. W świecie nauki zapisał się jako pierwszy i jedyny badacz, który podjął pionierskie, systematyczne studia nad procesem kształtowania się zachodniej granicy Polski po 1945 roku.
Uroczystość stała się również okazją do złożenia Profesorowi podziękowań za cenny dar – kolekcję książek, map i atlasów – przekazany Bibliotece Głównej Uniwersytetu Szczecińskiego, który znacząco wzbogacił uniwersyteckie zbiory.
Ważnym momentem wieczoru był przedpremierowy pokaz filmu dokumentalnego Decyzja na moście. Opowieść o Zbigniewie Anthonym Kruszewskim (2026). Po projekcji głos zabrała reżyserka obrazu, Monika Witkowska.
Zgromadzeni goście wysłuchali także poruszających wystąpień – samego Profesora Kruszewskiego oraz prof. Beaty Halickiej, autorki jego oficjalnej biografii.
Byłem pierwszym, który popierał nową granicę Polską na Odrze – wspominał – Byłem nawet oskarżony o to, że jestem agentem sowieckim, bo popieram tę granicę. Niemcy chcieli oczywiście przekonać Amerykanów, aby przedwojenna granica Niemiec została przywrócona, i chcieli jednocześnie wykończyć nas politycznie w Chicago, w centrali Kongresu Polonii Amerykańskiej. Do hotelu Hilton zaprosili 70 konsuli, ale nas nie. Kiedy zrobiliśmy naszą akcję, zmienili zdanie i powiedzieli: damy wam 8 minut przemówienia. Zabrali mi mikrofon po 5 minutach. Bo mówiłem nie o historii, nie o Chrobrym i Krzywoustym, tylko o socjologii, demografii, o przeniesieniu granicy z Kresów na zachód. Byłem przerażony, że jeśli Polska straci Kresy, to stanie się małym państwem na wzór Księstwa Warszawskiego.
W gronie uczestników uroczystości znaleźli się przedstawiciele władz rektorskich i dziekańskich Uniwersytetu Szczecińskiego, reprezentanci środowisk naukowych uczelni, a także delegaci władz samorządowych Szczecina i regionu. Nie zabrakło również przyjaciół i współpracowników Profesora.
Do znamienitych gości, którzy swoją obecnością uświetnili to wydarzenie, należeli między innymi: Prorektor ds. Nauki Uniwersytetu Szczecińskiego, prof. Andrzej Skrendo; Dziekan Wydziału Prawa i Administracji US, Dyrektor Instytutu Nauk Prawnych, prof. Ewelina Cała-Wacinkiewicz; Dyrektor Instytutu Historycznego Uniwersytetu Szczecińskiego, prof. Agnieszka Szudarek wraz z dr. Tomaszem Ślepowrońskim i prof. Pierre-Frédérikiem Weberem; prof. Beata Halicka z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu; prof. Leszek Zasztowt z Uniwersytetu Warszawskiego; Przewodniczący Rady Miasta Szczecin, Paweł Bartnik; Kierownik Biura ds. Innowacyjności, Nauki i Inteligentnych Specjalizacji w Centrum Inicjatyw Gospodarczych Urzędu Marszałkowskiego w Szczecinie, Paweł Szeremeta; Prezes Koła Żołnierzy 12 Pułku Ułanów Podolskich, podpułkownik rezerwy Ryszard Wietrzychowski; Monika Witkowska; Redaktor Bogdan Twardochleb z małżonką Anną.
Wszystkim, którzy przybyli na tę ważną i potrzebną uroczystość, składamy serdeczne podziękowania. Była to chwila historyczna i głęboko wzruszająca – spotkanie, które na długo pozostanie w pamięci uczestników i całej społeczności akademickiej.
Foto: Magdalena Seredyńska-Hundert oraz Michał Gierke